In dit stuk lees je waarom "leuk" niet de maat is voor goed werk, welke vier knoppen bepalen of je werk voldoening geeft, hoe je meet welke knop bij jou te laag staat, en wat je eraan kunt doen.
Waarom "leuk" niet de maat is
Veel organisaties verwarren werkgeluk met vermaak: een pingpongtafel, een teamuitje, een vrijdagmiddagborrel. Onderzoekers zijn daar helder over: zulke dingen zijn geen compensatie voor te hoge werkdruk, eentonig werk of een negatieve sfeer. Ze zijn de slagroom, niet de taart.
Wat de taart wél is, beschrijft de positieve psychologie met drie pijlers van werkgeluk: plezierig werk, goed werk en zinvol werk (Steensma). Goed werk betekent dat de inhoud aansluit op wie jij bent; zinvol werk dat het ergens toe doet. En onder die pijlers liggen vier basisbehoeften waarvan onderzoek wereldwijd, in vrijwel elke sector, laat zien: hoe beter ze vervuld zijn, hoe meer werkgeluk, bevlogenheid én prestatie. Voldoening is dus geen luxeprobleem voor als het werk af is. Het is de motor.
De vier knoppen
Autonomie is het ervaren van eigen keuze: zelf bepalen hoe je een taak aanpakt, serieus genomen worden als je meedenkt. Regels mogen er zijn, zolang ze redelijk zijn en er speelruimte binnen zit. Staat deze knop laag, dan voel je je uitvoerder van andermans lijstjes.
Verbondenheid is erbij horen: gezien en gewaardeerd worden zonder dat je daarvoor aan eisen hoeft te voldoen. Staat deze knop laag, dan doe je je werk wel, maar hoor je er niet echt bij.
Competentie is het ervaren van meesterschap: het gevoel dat je je taken aankunt en groeit, het liefst met werk dat licht uitdagend is. Hier zit een dubbele bodem: als alles te zwaar is loop je op je tenen, maar als alles makkelijk is, ontwikkel je je niet meer en zakt deze knop óók.
Zingeving is voldoening door bij te dragen aan iets waardevols. De eerste drie behoeften komen uit de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan; zingeving is er later als vierde aan toegevoegd. Staat deze knop laag, dan hoor je jezelf steeds vaker denken: waarvoor doe ik dit eigenlijk?
Meet je vier knoppen
In tien minuten weet je waar het knaagt. Drie stappen:
- Geef elke behoefte een cijfer van 1 tot 10, snel en op gevoel. Autonomie, verbondenheid, competentie, zingeving. Niet nadenken, gewoon invullen.
- Pak de laagste en schrijf op wanneer die knop voor het laatst wél hoog stond. Wat was er toen anders: het werk, de mensen, jouw rol? Daar zit je aanwijzing.
- Bedenk één kleine actie deze week die precies die knop raakt. Autonomie: richt één taak op jouw manier in. Verbondenheid: spreek waardering uit of plan een echt gesprek met een collega. Competentie: leer iets nieuws of leer iemand anders iets. Zingeving: zoek contact met iemand die baat heeft bij jouw werk en vraag wat het voor diegene oplost.
Draai aan de laagste knop, niet aan alle vier tegelijk. Eén knop een punt omhoog verandert meer dan vier goede voornemens.
Zingeving is de stilste knop
Van de vier is zingeving het makkelijkst te missen, omdat het gemis zo geleidelijk komt. Toch is het mechanisme verrassend concreet: voor de meeste mensen is de belangrijkste bron van zingeving het geloof dat ze iets goeds doen voor anderen. Je werk hoeft de wereld niet te redden; betekenis zit meestal in het effect op concrete mensen, en dat effect is vaak onzichtbaar geworden in plaats van verdwenen. Wie het weer zichtbaar maakt, bijvoorbeeld door contact met degenen die baat hebben bij het werk, draait deze knop sneller omhoog dan gedacht. En andersom werkt het ook: welke zinloze taak kan geschrapt of verkleind worden? Ook dat is aan zingeving werken.
Als een knop niet meer draait
In veel organisaties wordt zelden gevraagd of mensen voldoende autonomie, verbondenheid, competentie en zingeving ervaren. Wacht daar niet op: je mag er zelf over beginnen, bij je leidinggevende of in je team, met je cijfers uit de oefening als gespreksopening. En blijft een knop laag staan, wat je ook probeert, dan is dat een signaal om serieus te nemen. Een loopbaancoach kijkt met je mee of het om de inrichting van je werk gaat of om de richting. Wat je bespreekt blijft tussen jou en je coach, en vaak betaalt je werkgever het traject.
Met inzichten uit Tijdschrift Positieve Psychologie, waaronder de drie pijlers van werkgeluk (Steensma), de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan en zingeving als vierde basisbehoefte (Schaufeli).
Veelgestelde vragen
Wat zijn de vier basisbehoeften in werk?
Autonomie (eigen keuze ervaren), verbondenheid (erbij horen en gewaardeerd worden), competentie (ergens goed in zijn en groeien) en zingeving (bijdragen aan iets dat waardevol is). De eerste drie komen uit de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan; zingeving is er als vierde behoefte aan toegevoegd. Hoe beter ze vervuld zijn, hoe meer motivatie en voldoening je ervaart.
Is werkgeluk niet gewoon een luxeprobleem?
Nee. Onderzoek laat zien dat vervulling van de basisbehoeften leidt tot meer werkgeluk en bevlogenheid én tot beter presteren, en dat geldt wereldwijd en in vrijwel elke sector. Wie wacht met aandacht voor voldoening tot het werk het toelaat, wacht verkeerd om: de voldoening is juist de motor.
Wat kan ik doen als mijn werk niet zinvol voelt?
Betekenis zit vaak dichterbij dan gedacht: voor de meeste mensen is de belangrijkste factor het geloof dat ze iets goeds doen voor anderen. Zoek contact met degenen die baat hebben bij jouw werk, en kijk kritisch welke zinloze taken geschrapt of verkleind kunnen worden. Blijft het leeg voelen, onderzoek dan of je waarden en je werk nog bij elkaar passen.
Kan een loopbaancoach hierbij helpen?
Ja. Samen met een coach ontdek je welke behoefte bij jou knelt en of het om de inrichting van je werk gaat of om de richting. Wat je bespreekt blijft vertrouwelijk, en vaak betaalt je werkgever het traject vanuit het budget voor ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid.
Verder lezen
Job crafting: je baan verbouwen zonder te verhuizen
Kleine aanpassingen in je taken, je samenwerking en je kijk op het werk, en waar je begint.
Lees verder →Richting vinden in je loopbaan: waarom je niet bij de vacaturesite moet beginnen
Richting vind je zelden op een vacaturesite, maar door te ontdekken wat je energie geeft.
Lees verder →