In dit stuk leest u waarom de stilste mismatch de duurste is, waarom het zelden aan de persoon ligt, en hoe u de match herstelt zonder meteen aan vervanging te denken.

De duurste mismatch is de stille

Bij een mismatch denken de meeste mensen aan een medewerker die zichtbaar onderpresteert of klaagt. Maar de kostbaarste mismatch is juist de onzichtbare. Iemand doet zijn werk, haalt zijn deadlines, valt niet op. En toch zit het niet goed. De energie is eruit, het initiatief is weg, en wat ooit met plezier ging, gebeurt nu op de automatische piloot.

Dat kost u op meerdere manieren. De productiviteit zakt, niet dramatisch maar gestaag. De ideeën en het initiatief die iemand op de juiste plek wel zou tonen, blijven uit. En het werkt aanstekelijk: een gedemotiveerde collega drukt op de sfeer en de energie van een heel team. Omdat niemand er direct last van lijkt te hebben, blijft het vaak jaren zo doorsudderen.

Het ligt zelden aan de persoon

Hier is een belangrijk inzicht uit de psychologie: als werk voelt als falen, ligt dat vaak niet aan de persoon, en ook niet aan het werk, maar aan de match tussen die twee. Iemand kan goed zijn in werk dat hem toch niet past, omdat zijn echte sterke kanten ergens anders liggen en in deze functie nauwelijks worden aangesproken.

Dat is een geruststellende en bruikbare gedachte. Het betekent dat u niet te maken heeft met een slechte medewerker, maar met goede kwaliteiten op de verkeerde plek. Onderzoek naar werkplezier laat keer op keer zien dat mensen pas opbloeien als hun werk aansluit bij hun sterke kanten, en als er genoeg ruimte is voor eigen regie, verbondenheid en betekenis. Ontbreekt die aansluiting, dan helpt geen enkele bonus of teamuitje daar structureel iets aan.

Waar u op kunt letten

De signalen van een verkeerde plek

Een mismatch kondigt zich zelden hardop aan. Maar er zijn signalen:

  • Iemand functioneert prima, maar de vonk en het initiatief van vroeger zijn weg.
  • Bepaalde taken worden stelselmatig uitgesteld of vermeden, terwijl iemand bij ander werk juist opleeft.
  • De energie zakt zichtbaar in de loop van de week, zonder duidelijke aanleiding.
  • Iemand levert wat gevraagd wordt, maar niets meer, en lijkt innerlijk al een stap teruggedaan te hebben.

Stuk voor stuk geen alarmbellen, en juist daarom makkelijk te missen. Bij elkaar schetsen ze het beeld van iemand die niet op de goede plek zit.

De oplossing is zelden vervangen

De reflex bij een mismatch is denken in vervanging: deze persoon past niet, dus we zoeken iemand anders. Maar dat is duur, traag, en vaak onnodig. De betere vraag is: waar zou deze persoon, met deze kwaliteiten, wel tot zijn recht komen?

Verrassend vaak ligt het antwoord dichterbij dan gedacht. Een andere rol binnen de organisatie, een andere verdeling van taken, of ruimte om het werk anders in te richten kan iemand weer laten opbloeien. Een strakke functieomschrijving heeft namelijk een valkuil: als iedereen zich precies aan zijn vakje houdt, blijft veel talent onbenut. Wie durft te schuiven met taken en rollen, ontdekt soms dat de oplossing al in huis was.

Hoe u een mismatch op het spoor komt

Het lastige aan een stille mismatch is dat hij niet in uw cijfers staat. De verzuimcijfers zijn in orde, de beoordelingen zijn voldoende, er is geen formele aanleiding. U komt een mismatch niet op het spoor met data, maar met een gesprek. Een gesprek dat niet gaat over presteren, maar over wat iemand energie geeft, waar hij goed in is en wat hij eigenlijk zou willen.

Zulke gesprekken voert een medewerker niet snel met zijn eigen leidinggevende, want daar speelt de beoordeling op de achtergrond mee. Tegen een onafhankelijke gesprekspartner is iemand eerder eerlijk over het feit dat de rek eruit is. Juist daar komt boven wat een mismatch veroorzaakt, en wat ervoor nodig is om iemand weer op de goede plek te krijgen.

Bronnen: inzichten uit de positieve psychologie over de match tussen mens en werk (onder andere Peeters en Steensma) en de zelfdeterminatietheorie (Ryan en Deci), beschreven in Tijdschrift Positieve Psychologie en Loopbaanvisie.